Zgodnie z przyjętymi założeniami w dniu 30 marca 2026 roku Zakład Medycyny Pola Walki i Katastrof zainaugurował swoją działalność szkoleniową. W pierwszym szkoleniu uczestniczyli lekarze z oddziałów zabiegowych, kierownicy ds. pielęgniarstwa oraz personel Izby Przyjęć. Przeprowadzony został kurs wprowadzający „Postępowanie z pacjentem urazowym w ramach pomocy przedszpitalnej”, obejmujący część teoretyczną i praktyczną, który jest elementem przygotowującym do szkoleń prowadzonych w ekstremalnych warunkach w przygotowywanych salach symulacji. Równolegle przez specjalistę z Zakładu Diagnostyki Obrazowej, prowadzony został kurs USG FAST (Focused Assessment with Sonography for Trauma) tj. szybkie, przyłóżkowe badanie ultrasonograficzne stosowane w medycynie ratunkowej u pacjentów po urazach.
W związku zapytaniami z redakcji Onet, syntetyczna informacja dotycząca Zakładu Medycyny Pola Walki i Katastrof
Idea powstania Zakładu
W celu realizacji zadań wynikających z: ustawy o Obronie Ojczyzny, ustawy o Ochronie ludności i obronie cywilnej, rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie przygotowania i wykorzystania podmiotów leczniczych na potrzeby obronne państwa, Planu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej, Decyzji Ministra Obrony Narodowej w sprawie zadań komendantów Rejonów Zabezpieczenia Medycznego Wojsk oraz wiodących podmiotów leczniczych, zatwierdzonej przez Ministra ON „Koncepcji systemowych rozwiązań w zakresie reorganizacji Wojskowej Służby Zdrowia”, podjęte zostały starania o utworzenie w oparciu o posiadane zasoby kadrowe Zakładu Medycyny Pola Walki i Katastrof. Podstawowym celem utworzenia Zakładu jest szkolenie personelu własnego oraz personelu podmiotów leczniczych realizujących zadania na potrzeby obronne państwa w zakresie medycyny pola walki i medycyny katastrof. Posiadana i tworzona infrastruktura ZMPWiK stanowić może również bazę szkoleniową dla jednostek wojskowych oraz innych służb mundurowych takich jak Policja, PSP, OSP, SG, SW, SOK itp. Problemem do rozwiązania pozostaje rozstrzygnięcie sposobu finasowania działalności szkoleniowej (refinansowanie kosztów ponoszonych przez szpital na prowadzenie szkoleń), która powinna być realizowana z budżetu państwa.
Podstawy prawne do prowadzenia ćwiczeń i szkoleń medycyny pola walki
Prawo w ramach Polskiej Ramy Kwalifikacji, reguluje znaczny obszar kształcenia i szkoleń w Polsce. Jednak istnieje obszar szkoleń poza Zintegrowanym Rejestrem Kwalifikacji (ZRK), które nie są formalnie włączone do Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji (ZSK). Do nich należeć będą te oferowane w Zakładzie Medycy Wojskowej i Katastrof, nie ma „formalnego pozwolenia do prowadzenia ćwiczeń i szkoleń”. Powołanie jednostki organizacyjnej podmiotu i rozpoczęcie ćwiczeń i szkoleń wynika z decyzji Komendanta Szpitala, ujęcia w regulaminie organizacyjnym – co jest podejmowane na podstawie statutu Szpitala nadanego przez MON. Obecnie szkoleni są lekarze i pielęgniarki z naszego w podmiotach zewnętrznych (jako instruktorzy) oraz w Szpitalu przez wyszkolony personel (w konwencji „train-the-trainer”). Szkolenie dla personelu podmiotów zewnętrznych jest planowane po osiągnięciu gotowości (ukończenie szkoleń, prac adaptacyjnych oraz zakupu wyposażenia). Szkolenia personelu własnego są kosztem podmiotu (1. WSzKzP SPZOZ Lublin) a szkolenie dla personelu zewnętrznego (szpitale cywilne, jednostki wojskowe) mogą być finansowane przez budżet państwa (szkolenia obronne z uooo) lub opłacane przez jednostki delegujące.
Nie istnieją przepisy „regulujące funkcjonowanie takich ośrodków” (jako jednostek organizacyjnych podmiotów leczniczych), inne niż te które są ujęte w statucie i regulaminie organizacyjnym podmiotu leczniczego. Zakres działania został opracowany przed Komendanta Szpitala i ujęty w Regulaminie Organizacyjnym.
Odpowiedzialność za przygotowanie i uruchomienie Zakładu Medycyny Pola Walki i Katastrof
Formalnie za całokształt działalności odpowiedzialność ponosi Komendant Szpitala, który na mocy statutu deleguje zadania na podległy personel. W tym wypadku za przygotowanie i osiągnięcie gotowości do realizacji szkoleń odpowiada płk Bogusław Piątek, Zastępca Komendanta ds. Rejonu Zabezpieczenia Medycznego Wojsk, we współpracy z innymi jednostkami organizacyjnymi szpital (Logistyka Szpitala, Wydziałem Organizacyjno – Administracyjnym, lekarzami, ratownikami medycznymi i pielęgniarkami). Zadanie to wykracza poza zakres obowiązków służbowych wynikających z zajmowanego stanowiska i realizowane jest jako zadanie dodatkowe. Należy zaznaczyć, że Zakład jest na końcowym etapie adaptacji sali symulacji medycy polowej oraz posiada już wyszkolonych instruktorów szkoleń.
Przygotowanie personelu do praktycznej realizacji szkolenia
W obecnym czasie praktyczne doświadczenie w typowej medycynie pola walki posiada tylko personel medyczny, który brał bezpośredni udział w misjach w rejonach prowadzonych konfliktów zbrojnych, są to nieliczne osoby. Należy również zwrócić uwagę, że podstawowym celem funkcjonowania ZMWiK nie jest szkolenie typowych ratowników pola walki działających na pierwszej linii a personelu medycznego, który z zasady może stanowić obsadę punktów medycznych, punktów stabilizacyjnych, szpitali cywilnych stacjonarnych wspierających wysiłek wojenny. Różnice wynikają z rodzaju obrażeń, innej filozofii działania przy segregacji, kolejności zaopatrywanych obrażeń itp. Zaplanowane są również elementy szkolenia zgodne z protokołem TCCC w celu przygotowania personelu medycznego do sytuacji skrajnych, kiedy mogą się znaleźć w strefie bezpośredniego zagrożenia. Personel przewidziany do realizacji zadań szkoleniowych stanowi doświadczony personel własny szpitala (chirurdzy, pielęgniarki anestezjologiczne, chirurgiczne, pielęgniarki operacyjce i ratownicy medyczni) który był i jest szkolony na kursach instruktorskich w zakresie TCCC, MASCAL, EWS, Hospital Trauma Course i innych temu podobnych. Dwie pielęgniarki posiadają uprawnienia instruktora medycyny pola walki.
Personel dedykowany do prowadzenia szkoleń
Zespół ZMPWiK tworzy zespół specjalistów z różnych dziedzin co pozwala na kompleksowe podejście do opieki nad szczególnym pacjentem/rannym z obrażeniami charakterystycznymi dla współczesnego pola walki czy innych stanów nagłych np. powstałymi w wyniku katastrof komunikacyjnych.
Dr n. med. Henryk Gomuła – specjalista chirurgii ogólnej i gastroenterolog, 22 lata doświadczenia zawodowego w tym 15 lat pracy w Oddziale Chirurgii Ogólnej i Urazowej oraz 12 lat dyżurów w SOR. Członek TChP oraz PTG. Uczestniczył w kursach organizowanych przez WiM PIB tj. MASCAL oraz Emergency War Surgery. Posiada certyfikat TChP upoważniający do wykonywania endoskopii diagnostycznej i zabiegowej, certyfikaty PTG uprawniające do wykonywania panendoskopii i kolonoskopii. Instruktor i prowadzący szkolenia w Polsce i UE z endoskopii zabiegowej w tym ERCP i EUS. Ukończył studia podyplomowe z zarzadzania jednostkami medycznym w UM w Lublinie. Uczestniczył w licznych kursach i szkoleniach z dziedziny chirurgii ogólnej i zaawansowanej endoskopii zabiegowej w tym międzynarodowe.
Mgr piel. Katarzyna Ziętek – specjalista pielęgniarstwa anestezjologicznego i intensywnej opieki od 8 lat związana z oddziałem anestezjologii i intensywnej terapii w 1 WSzK w Lublinie. W 2023 ukończyła studia podyplomowe „Zarządzanie ochroną zdrowia”. Od 4 lat jest Przewodnicząca komisji rewizyjnej Polskiego Towarzystwa Pielęgniarek Anestezjologicznych i Intensywnej Opieki oddziału lubelskiego oraz wiceprzewodnicząca Krajowej Komisji Rewizyjnej przy Zarządzie Głównym PTPAiIO. Instruktor Medycyny Pola Walki oraz nauczyciel symulacji medycznej w jednej z lubelskich uczelni. Doświadczenie zawodowe i praktyczne zdobyła poprzez uczestnictwo w wielu szkoleniach oraz na licznych konferencjach. Jednym z ostatnich i istotniejszych szkoleń przydatnych do pracy w ZMPWiK był kurs instruktorski Medycyny Pola Walki oraz kurs EWS (Emergency War Surgery w WIM-PIB).
Mgr piel. Justyna Szczepańska – ukończyła licencjat z ratownictwa medycznego i studia magisterskie ze zdrowia publicznego. Od 2,5 roku pracuje na Bloku Operacyjnym jako instrumentariuszka, aktualnie w trakcie specjalizacji z pielęgniarstwa operacyjnego. W ostatnim czasie uczestniczyłam w kursie instruktorskim Medycyny Pola Walki oraz kursie EWS (Emergency War Surgery w WIM-PIB).
Mgr piel. Joanna Twardzik – specjalista pielęgniarstwa chirurgicznego oraz specjalista pielęgniarstwa anestezjologicznego i intensywnej opieki, od 7 lat związana z Oddziałem Chirurgii Ogólnej i Onkologicznej. Ukończyła liczne kursy: specjalistyczny „Leczenie ran”, specjalistyczny „Endoskopia”, specjalistyczny „Szczepienia ochronne” oraz inne kursy dokształcające. Ponadto Terapeuta Techniki Bowena.
Mgr piel. Anna Sosnowska – magister pielęgniarstwa z 7- letnim doświadczeniem zawodowym, obecnie pracuję jako specjalista ds. epidemiologii (od 2023 roku). Swoją drogę zawodową rozpoczynała w oddziałach gastroenterologii i dermatologii. Pełniła funkcję kierownika ds. pielęgniarstwa oddziału dermatologii, co pozwoliło jej rozwinąć kompetencje zarządcze i organizacyjne. Obecnie w trakcie specjalizacji z pielęgniarstwa chirurgicznego. Ma również doświadczenie w pracy z pacjentami objętymi opieką paliatywną. Od lat jestem związana z 1 Wojskowym Szpitalem Klinicznym w Lublinie, gdzie aktywnie uczestniczy w pracach zespołów i komitetów zajmujących się zarządzaniem oraz analizą procesów medycznych. Jako wykładowca w jednej z lubelskich uczelni prowadzi zajęcia z podstaw pielęgniarstwa, przekazując wiedzę przyszłym kadrom medycznym.
Kompetencje osób biorących udział w tworzeniu Zakładu
Płk mgr inż. Bogusław PIĄTEK jest Zastępcą Komendanta Szpitala Klinicznego (1. WSzKzP w Lublinie) ds. II Rejonu Zabezpieczenia Medycznego Wojsk. Ponadto realizuje dodatkowe nieetatowe funkcje (rzecznika prasowego, koordynatora Centrum Chirurgii Robotycznej). Jest oficerem z ponad 32 letnim doświadczeniem, który zajmował różnego rodzaju stanowiska (w administracji wojskowej, logistyce, infrastrukturze wojskowej a od 5 lat w wojskowej służbie zdrowia). Jeden z przykładów zrealizowanych dodatkowych złożonych zadań organizacyjnych: w czasie pandemii COVID -19, był odpowiedzialny za organizację i funkcjonowanie największego na Lubelszczyźnie Punktu Szczepień Powszechnych na lodowisku ICE MANIA w Lublinie, organizowanego przez Szpital wspólnie z Urzędem Miasta Lubin (opracował projekt funkcjonalny oraz zabezpieczał całościowo działalność punktu), ponadto odpowiadał za realizację szczepień żołnierzy i pracowników wojska w jednostkach wojskowych na terenie województwa lubelskiego i podkarpackiego. Pułkownik Piątek posiada kompetencje organizacyjne i zarządcze jest absolwentem Wojskowej Akademii Technicznej, studiów podyplomowych w zakresie organizacji i zarządzania, studiów podyplomowych w zakresie BHP (WSPiA Lublin) oraz zarzadzania w ochronie zdrowia (MBA Zarządzanie w ochronie zdrowia/MBA in Healthere – WSEI Lublin i „Zarządzanie i kierowanie podmiotem leczniczym resortu obrony narodowej” WIM Warszawa) ponadto szeregu różnego rodzaju kursów i szkoleń, które odbywał min. w Akademii Sztuki Wojennej np. z zakresu HNS, SERE odzyskiwanie izolowanego personelu SZ RP, RODO, ochrony informacji niejawnych i wiele innych. Reprezentuje Komendanta Szpitala w zakresie współpracy z cywilnymi podmiotami leczniczymi w RZMW oraz ich przygotowaniu do organizacji udzielania świadczeń w czasie wojny – Zakład będący elementem struktur RZMW będzie działać na korzyść tych szpitali jako jednostka szkolącą i podtrzymująca kompetencje. Realizuje zadania związane z zabezpieczeniem medycznym wojsk własnych oraz sojuszniczych stacjonujących na terenie RZMW. Nadzoruje działalność Rejonowej Bazy Zaopatrzenia Medycznego. Odpowiada z mobilizacyjne rozwinięcie szpitala.
W ramach ZMPWiK płk Piątek realizuje zadania związane z zabezpieczeniem organizacyjnym przedsięwzięcia, merytoryczny nadzór nad kwestiami medycznymi sprawuje dr n. med. Henryk Gomuła (lekarz specjalizacja chirurgia ogólna, i gastroenterologia, posiadający doświadczenie z pracy na SOR, odbył również szkolenia na WIM-PIB z zakresu MASCAL i EWS).
Program szkolenia
Na wstępie podkreślić należy fakt, że Zakład Medycyny Wojskowej i Katastrof nie osiągnął jeszcze pełnej gotowości do szkolenia, w dalszym ciągu szkoli się personel, który ma stanowić zaplecze instruktorskie, dopracowywane są scenariusze, pozyskiwany jest sprzęt, dostosowywane są pomieszczenia do zadań jakie mają być realizowane zgodnie z programem szkoleń i wykorzystania sal symulacji w procesie szkolenia. Aktualny program szkoleń został utworzony przez Kierownika Zakładu (opracowany wspólnie z personelem delegowanym do Zakładu) i obecnie zawiera szkolenia personelu własnego realizowane również w podmiotach zewnętrznych oraz doskonalące realizowane przez własnych wyszkolonych instruktorów na terenie szpitala (np. elementy TCCC, TECC-MP). Poza wiedzą fachową specjalistyczną, osoby delegowane do prowadzenia szkoleń muszą nabyć umiejętności dydaktycznych w zakresie przekazywania posiadanej wiedzy i umiejętności praktycznych. Tematyka zajęć, które mają być realizowane, obejmować będzie przede wszystkim udzielanie pomocy medycznej w warunkach improwizowanych, doraźnie tworzonych punktów stabilizacji medycznej, izb przyjęć, przedsięwzięć połączonych z segregacją medyczną oraz wykonywaniem procedur medycznych wobec rannych żołnierzy z obrażeniami charakterystycznymi dla współczesnego pola walki w trudnych warunkach z ograniczeniami zasobów ludzkich i sprzętowych. Program obejmuje również elementy typowej medycyny pola walki bazującej na protokole TCCC. W pierwszym etapie szkolenia całego medycznego personelu szpitala, zaplanowano blok szkoleń wprowadzających, które mają być elementem przygotowującym do szkoleń prowadzonych w ekstremalnych warunkach w salach symulacji. Dodatkowo prowadzony będzie kurs USG FAST (Focused Assessment with Sonography for Trauma) przez specjalistów z Zakładu Diagnostyki Obrazowej. Specjalistyczne szkolenie medyczne przeznaczone jest dla lekarzy, ratowników i pielęgniarek. Jest to szybkie, przyłóżkowe badanie ultrasonograficzne stosowane w medycynie ratunkowej u pacjentów po urazach. Jego celem jest błyskawiczna identyfikacja wolnego płynu (krwi) w jamie brzusznej, osierdziu lub klatce piersiowej. Badanie trwa kilka minut, jest nieinwazyjne i ratuje życie, pozwalając na szybką decyzję o wdrożeniu dalszych procedur medycznych.
W zakresie prowadzenia szkoleń z medycyny pola walki i katastrof zasadne jest opracowanie na szczeblu ministerialnym ramowych programów szkolenia oraz wymagań kwalifikacyjnych jakimi ośrodki szkoleniowe powinny dysponować. Pozwoli to unormować proces szkolenia oraz zapobiegnie podważaniu kompetencji tworzonych ośrodków (przykład Ukrainy gdzie unormowania takie zostały wprowadzone).
Ilość personelu zatrudnionego w Zakładzie, w tym lekarzy, pielęgniarek oraz sposób ich doboru.
Zakład jest wyodrębniona jednostką organizacyjną Szpitala i nie posiada obecnie zatrudnionego personelu poza wyznaczanym Kierownikiem (dr n. med. Henryk GOMUŁA – specjalista chirurg i gastroenterolog). Personel szpitala jest delegowany na konkretne zadania (kursy i szkolenia instruktorskie) z rodzimych jednostek (oddziały szpitalne) nie otrzymuje dodatkowego wynagrodzenia ani innych benefitów z tego tytułu. Do współpracy zaproszony został cały personel szpitala a obecnie w szkoleniach biorą udział Ci którzy odpowiedzieli pozytywnie na zaproszenie do współpracy. Informacja zachęcająca do udziału w projekcie przekazywana była na odprawach kierowniczej kadry szpitala, ponadto ogłoszenie zamieszczone zostało (w dniu 10.10.2025r.) na ogólno dostępnej dla personelu stronie, w portalu wewnętrznym intranet. Na wstępie zgłosiło się 9 osób, z których 4 z różnych powodów zrezygnowały z uczestnictwa w projekcie. Aktualny potencjał który może być wykorzystany do prowadzenia szkoleń w Zakładzie to: lekarz kierownik (specjalizacja chirurgia ogólna, gastroenterologia, kurs MASCAL, EWS), delegowane na czas szkoleń: pielęgniarka anestezjologiczna i pielęgniarka instrumentariuszka posiadająca uprawnienia ratownika medycznego (instruktorki medycyny pola walki, kurs EWS), pielęgniarka chirurgiczna i epidemiologiczna. Sukcesywnie, personel uczestniczy w szkoleniach organizowanych w WIM-PIB WCKMed. (MASCAL, EWS, Hospital Trauma Course). Podstawowym kryterium doboru była dobrowolna chęć uczestnictwa w projekcie i zaangażowanie swojego czasu wiedzy i doświadczenia.
Finansowanie i wydatkowanie środków na rzecz Zakładu
Dzięki środkom pozyskanym od Wojewody Lubelskiego (w kwocie ponad 1,615 mln) w ramach rządowego programu „Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej”, 1. Wojskowy Szpital Kliniczny (dzięki osobistemu zaangażowania płk Piątka oraz pracowników Sekcji Sprzętu Medycznego) zakupił wyposażenie, który wpisuje się w założenia realizacji Programu. Zakupiono między innymi urządzenia mobilne: cyfrowy aparat RTG typu ramię C, laser holmowy oraz aparat USG, które na co dzień wykorzystywane są w bieżącej działalności szpitala, pomagając w diagnostyce i leczeniu pacjentów a w przypadku konieczności udzielania świadczeń poza szpitalem można je w łatwy i bezpieczny sposób przemieścić do innej lokalizacji w której będą mogły wspierać proces leczenia. Sprzęt ten jak np. aparat USG wykorzystywany jest w procesie szkoleń do prowadzenia kursów USG FAST.
Ponadto w ramach powyżej wymienionych środków za kwotę ok. 120 000 zł, zakupione zostało podstawowe wyposażenie do nowo utworzonego Zakładu Medycyny Pola Walki i Katastrof umożliwiające rozpoczęcie procesu szkolenia w tym zakresie. Zakupiono, m.in. manekiny do ćwiczeń, zestawy do pozoracji ran i urazów, a także zestawy medyczne ratunkowe i treningowe do nauki zakładania opaski uciskowej i zabezpieczania różnego rodzaju ran (głowy, ran ciętych, postrzałowych itp.).
Obecne prace adaptacyjne w pomieszczeniach sali symulacji medycyny polowej, realizowane są ze środków szpitala przez własny personel techniczny systemem gospodarczym niskonakładowym. Zakład w normalnej działalności będzie korzystał również z istniejącej infrastruktury szkoleniowej szpitala (sale seminaryjne, wykładowe i aula, oddziały szpitalne). Rozpoczęcie pełnego procesu szkolenia uzależnione jest od wielu czynników, pozyskania specjalistycznego sprzętu szkoleniowego, dostosowania pomieszczeń do zaplanowanego procesu szkolenia z uwzględnieniem wymagań określonych w przepisach a przede wszystkim zbudowanie zespołu instruktorów, którzy skutecznie i efektywnie będą szkolić personel kierowany do Zakładu. Pełna realizacja powyższych przedsięwzięć wymaga finansowania z budżetu szpitala, budżetu państwa lub innych źródeł (np. programy konkurencyjne krajowe lub UE, opłaty za szkolenia) w zakresie pełnego wyposażenia, dostosowania pomieszczeń i kosztów osobowych.
Na chwilę obecną Ministerstwo Obrony Narodowej nie przeznaczyło środków finansowych na funkcjonowanie Zakładu Medycyny Wojskowej i Katastrof w związku z powyższym Szpital nie realizuje wydatków w tym zakresie z budżetu MON.
W związku z brakiem środków czynione są działania mające na celu pozyskanie środków finansowych z różnego rodzaju fundacji wspierających tego typu działalność.
Baza szkoleniowa
Szpital posiada w swoich zasobach bazę w postaci sali konferencyjnej (1 piętro), nowo oddanej do użytkowania auli (5 piętro), sali odpraw. Sale wyposażone są w systemy multimedialne wspierające proces szkolenia, sala odpraw wyposażona jest w niejawne systemy teleinformatyczne w tym do prowadzenia video konferencji co umożliwia również prowadzenie szkoleń zawierających informacje niejawne. Część szkoleń może być również prowadzona na oddziałach szpitalnych (OAiIT, Ortopedia, Chirurgia, Neurochirurgia, IP, ZDO itp.) w zależności od specyfiki szkolenia.
W ostatnim kwartale 2025 r. Komendant szpitala wydał zgodę na realizację prac adaptacyjnych pomieszczeń (piwnicznych) w budynku nr 5 w celu utworzenia tam części Zakładu Medycyny Wojskowej i Katastrof (sala symulacji medycyny polowej). Pomieszczenia są ciągłym użytkowaniu oraz posiadają aktualne przeglądy techniczne wymagane prawem budowlanym (wymagany przepisami przegląd 5 – letni został wykonany w dniu 30.11.2023r., przegląd roczny przeprowadzono w dnia 06.11.2025r.) Dzięki zaangażowaniu żołnierzy i pracowników RBZMed. udało się opróżnić i oczyścić pomieszczenia, zaplanować oraz zamontować elementy wyposażenia odwzorowujące warunki polowe. Logistyka szpitala zadbała o instalacje elektryczną oraz drobne prace konserwacyjne. Pomieszczenia wyposażone zostały w nagłośnienie, odpowiednie oświetlenie, urządzenia do wytwarzania dymu oraz system monitoringu wizyjnego pozwalający na zdalne obserwowanie oraz rejestracje obrazu pozwalającą na omawianie szkoleń po ich przeprowadzeniu, zapewniają również bezpieczeństwo osobom przebywającym w nieoświetlonych pomieszczeniach dzięki wykorzystaniu kamer IR pozwalającym instruktorom na stały nadzór nad ćwiczącymi. Obecnie cześć pomieszczeń o przeznaczeniu magazynowym jest adaptowana jako sale symulacji i przechodzą procesy dostosowania zgodnie z zaleceniami wskazanymi przez inspekcje przeciwpożarową i sanitarną. Zmiana przeznaczenia będzie stosownie oznaczona w dokumentacji technicznej budynku. Realizacja prac adaptacyjnych warunkuje rozpoczęcie szkoleń praktycznych (realizowanych w salach symulacji) z personelem własnym szpitala a w dalszym etapie personelu innych szpitali realizujących zadania na rzecz obronności państwa. Wymaga to również wydatkowania dodatkowych środków finansowych których szpital nie otrzymał z żadnych źródeł zewnętrznych.
